मराठी - हिन्दी कथा by राम इंदुलकर

हुस्नबानू व ढोंगी साधू

2011-03-12T09:29:00.002+05:30

हुस्नबानू त्याप्रमाणे आपल्या जीवनातील दिवस घालवीत होती. एक दिवस रस्तावरील मौज खिडकीतुन ती पाहत होती. एक वृद्ध साधुमहाराज आपल्या शिष्यांसह रस्त्यावरून जाताना दिसला. त्याचे शिष्य त्याच्या मार्गावर सोन्यारूप्याच्या विटा ठेवीत होते. त्यावरून जमिनीला पाय न लावता साधुपुरूष चाललेला पाहून ती आश्चर्यचकीत झाली व तिने दाईस हा असा का चालला आहे असे विचारले.

तेव्हा दाई म्हणाली, ’बेटी, हा साधुपुरूष राजाचा गुरु आहे व त्याच्या भेटीसाठी तो जात आहे. कधी कधी राजसुद्धा त्याच्य दर्शनास जातो.’

नंतर बानूने दाईला विचारले की, ’आई!, तुझी परवानगी असेल तर या साधुपुरुषास आपल्या घरी बोलावून त्याचे दर्शन मी घेऊ का?’ तेव्हा ती म्हणाली, ’तुझी इच्छा असल्यास जरूर दर्शन घे.’

त्याप्रमाणे आपल्या चाकराकरवी हुस्नबानूने साधुस निरोप पाठविला की आपल्या चरणांची धूळ आमच्या घराला लावून आम्हाला पावन करावे अशी प्रार्थना आहे.

साधूने तिच्या प्रार्थनेचा स्वीकार केला. दुस-या दिवशी येण्याचे मान्य केले. हुस्नबानूस अतिशय आनंद झाला. तिने त्या दिवशी संपूर्ण महाल शृंगारला. निरनिराळ्या प्रकारची उत्तमोत्तम पक्वान्ने तयार केली. प्रात:काळीच साधूला घेऊन येण्यासाठी चाकरास पाठवून दिले.

बाह्माचारी साधू असणारा तो इसम अत्यंत दृष्ठ व भयंकर नीच पातळीचा ढोंगी माणूस होता. दृष्ट कृत्ये करण्यास तो सरावला होता. त्याचे शिष्यसुद्धा पापकर्म करण्यात पटाईत होते. पण आश्चर्याची गोष्ट ही होती की, त्याच्या पापांचा सुगावा कोणालाच लागत नसे. त्यामुळे राजाचीसुद्धा त्याच्या ठिकाणी श्रद्धा होती. राजादेखील त्याला पूज्य मानी.

साधूच्या स्वागतासाठी हुस्नबानूने सर्व वाडा सजविला, दिवाणखान्यात भरजरी बैठकी घातल्या. ठरलेल्या वेळी साधू आपल्या शिष्यांसह आला. बानूने त्याला आसनावर बसविले. मनोभावे त्याची पूजा केली. मौल्यवान जवाहि-यांची भरगच्च ताटे त्याच्यासमोर ठेवून ती हात जोडून उभी राहिली. तेव्हा ती धनदौलत पाहून साधू शांतपणे म्हणाला, ’ही संपत्ती घेऊन मी काय करणार? मला त्याचा उपयोग का?’ साधूची ही वैराग्य वृत्ती पाहून बानूला त्याचेबद्दल अतिशय आदर वाटू लागला.

नंतर साधूला बानूने दुस-या दालनात नेऊन भरजरी पोषाख अर्पण केले. पण त्याने त्याचाही अंगिकार केला नाही.

त्यानंतर तिस-या दालनात बानू त्याला घेऊन गेली. तेथे मोत्याचे जाळीदार पडदे सोडलेले होते. हंड्या व झुंबरांनी तर फारच शोभा आली होती. सोन्यारूप्याच्या सुंदर ताटात त-हेत-हेचा चविष्ठ पक्वान्ने वाढून बानूने सर्वांपुढे ठेवून त्यांना प्रार्थना केली, ’महाराज! जवाहार व भरजरी पोषाख यांचा आपण स्वीकार केला नाही, तेव्हा जर कृपा करून थोडा उपहार केलात तर मी स्वत:ला भाग्यवान समजेन.’

तिची ती प्रार्थना ऎकुन तो दृष्ट साधू जड अंत:करणाने खावयास बसला. पण त्याची नजर तिच्या मौल्यवान संपत्तीकडे होती. राजापेक्षाही अधिक ऎश्वर्य असणारी तिची संपत्त्ती लुटावी कशी याची चिंता त्याला लागून राहिली होती. भोजन झाल्यावर अत्तर-गुलाबाचा स्वीकार करून हुस्नबानुस आशीर्वाद देऊन साधुमहाराज तेथून बाहेर पडले.

त्या दिवशी हुस्नबानु आणि तिचे नोकरचाकर साधूच्या आदरातिथ्याने थकुन जाऊन गाढ झोपले होते. त्यांनी मौल्यवान वस्तुंची आवराआवर केली नव्हती. एवढेच तर त्या वाड्याचे दरवाजेही लावायचे राहून गेले होते.

तो दरोडेखोर साधू आपल्या शिष्यांसह मध्यरात्री वाड्यात आला. त्याने लगेच किमती वस्तु चोरण्याचा सपाटा चालविला. तेवढ्यात बानूचे काही नोकर जागे झाले व चोरांना प्रतिकाल करू लागले. परंतु त्यांच्यापैकी कांहीना ठार करून तर काहिंना जखमी करून साधुने संपत्ती लुटून नेलीच. त्याच्या या गोंधळाने हुस्नबानुस जाग आली व तिने त्या दुष्ट साधुची पापकर्मे स्वत: पाहिली. ज्याला आपण दैवी अंग मानला तो साधूच महा नीच कृत्ये करणारा आहे हे पहाताच बानूस अतिशय संताप आला. त्याचा नायनाट केलाच पाहिजे, म्हणुन जखमी नोकरांना घेऊन ती राजवाड्यात आली. प्रधानाने तिची हकीकत ऎकुन घेतली व ती राजास सांगून तो म्हणाला, ’महाराज! तुमच्या जिवलग मित्राची कन्या आपल्याला स्वत: हकीकत सांगण्याची परवानगी मागत आहे.’

राजाने त्याप्रमाणे बानूस बोलाविले तेव्हा घडलेली सर्व हकीकत सांगुन ती म्हणाली, ’खुदावंत! ज्याला आपण गुरु मानलेत त्याने विरक्‍तपणाचे सोंग घेऊन अशी भयंकर कृत्ये केली आहेत, तेव्हां योग्य न्याय करावा.’

हुस्नबानूची कथा

2011-03-11T08:13:00.002+05:30

अति प्राचिनकाळी खुरासन प्रांतामध्ये एक लैकिकसंपन्न बादशहा राज्य करीत होता. त्याचे पदरी आठ प्रधान होते. ते कर्तव्यद्क्ष होते. इतर नोकर-चाकरसुद्धा आपले काम दक्षतेने करीत. बादशहाचे नाव होते, कर्दनशाह. कर्दनशाह इतका न्यायनिष्ठुर होता की, न्यायासनापुढे प्रत्यक्ष मुलाचीही तो पर्वा करीत नसे. प्रत्यक्ष राज्यात रहाणारा बरझाक नावाचा अत्यंत धनवान व उदार अंत:करणाचा सौदागर, राजाचा जिवलग मित्र होता. बरझाकला फक्‍त एकच कन्यारत्‍न होते, तिचे नाव हुस्नबानु.

काही काळाने मरणसमयी सौदागाराने राजास बोलावून आपली धनदौलत व कन्या हुस्नबानू त्याच्या ताब्यात दिली. मित्राच्या अफाट संपत्तीचा लोभ न धरता हुस्नबानू तारूण्यात आल्यावर राजाने सर्व संपत्ती तिच्या स्वाधीन केली. हुस्नबानू आपल्या दाईसमवेत पित्याच्या वाड्यात राहू लागली. हुस्नबानूची आई लहानपणीच वारली असल्याने ती दाईसच आई म्हणत असे. एके दिवशी हुस्नबानु दाईस म्हणाली, ’आई॒! हा संसार निरर्थक आहे. सारी धनदौलत गरिबांस वाटून अल्लांचे नामस्मरण करीतच जीवन सार्थकी लावावे असे मला वाटते. या बाबतीत तुझे मत काय आहे?’

ते बोलणे एकुण ती दाई मोठ्या प्रेमाने म्हणाली, ’हा वेडेपणा तु करू नकोस. एका साधुमहाराजांच्या कृपेने मला सात प्रश्न माहित आहेत. ते सर्व प्रश्न तू दरवाजावर लिहून ठेव. त्याची जो समाधानकारक उत्तरे देईल त्याच्याशी तू लग्न कर, म्हणजे तुझे जीवन सुखी व समाधानी होईल.

१) एक वेळ पाहिले आहे पुन्हा पहाण्याची इच्छा आहे.

(एक बार देखा है, दुसरी बार देखने की तमन्ना है)

२) चांगले कर आणि पाण्यावर टाक.

(नेकी कर और दरिया मे़ डाल)

३) कोणलाही दगा देऊ नकोस. देशील तर तशीच फळे भोगशील.

(बदी किसीसे न क्र अगर करेगा तो वही पावेगा)

४) खरे बोलणारा सदा सुखी असतो.

(सच कहनेवाला हमेशा खुशहाल होता है)

५) ’कोहनिदा’ असे आवाज कराणारा पर्वताची खबर आण.

(’कोहनिदा’ पहाड की खबर ला दे)

६) पाणकोंबडीच्या अंड्याएवढा एक मोती माझ्यापाशी आहे. त्याच्या जोडीला दुसरा घेऊन ये.

(वह मोती जो मुर्गाबी के अंडे के बराबर बिल फैल मौजुद है उसीकी जोडी पैदाकर दो)

७) हमामबाद गिर्दची बातमी आण.

(यह है कि हमामबाद गर्द की खबर ला दे)

दाईने सांगितलेले सातही प्रश्न ऎकल्यावर हुस्नबानु म्हणाली की, ’या प्रश्नांची उत्तरे देणारा ज्ञानसंन्न पुरूष सापडणे अत्यंत अवघड आहे व त्याप्रमाणे सापडल्यास त्याच्याशी विवाह करून मी सुखी होईन हे तरी कशावरून? तिचा प्रश्न ऎकुन त्या दाईने साधूची योग्यता सांगितली व त्याप्रमाणे आचरण केल्यास सुखप्राप्ती निश्चित होईल असा विश्वास तिच्या ठिकाणी निर्माण केला.

परोपकारी राजा हातिम

2011-03-11T08:12:00.002+05:30

पूर्वी एकेकाली येमेनचा बादशहा तई याने खूप वर्ष राज्य केले. आपल्या अलकिरससा नावाच्या चुलत्याच्या कन्येशी विवाह केला. पूढे ब-याच दिवसांनी त्यांना एक सुंदर मुलगा झाला. त्यावेळी बादशहाला अतिशय आनंद झाला. त्याने आनेक पंडितांना बोलावून म्हटले की, ’आपल्या पंचांगात पाहुन याचे अचूक भविष्य सांगा.’ त्या सर्व विद्वानांनी त्याची पत्रिका तयार केली व ती पाहिल्यावर बादशहास सांगितले की, ’खुदावंत! आमच्या मते हा राजपुत्र बादशहा तर होईलच, पण त्याशिवाय तो आपले सारे आयुष्य परोपकारात घालवून पुण्यसंचय करील. प्रत्यक्ष विधात्याचेच कार्य केल्यामुळे याचा किर्तीरूपी सुगंध आकाशात चंद्रसूर्य असेपर्यंत चोहीकडे दरवळत राहील.’ हे ऎकुन बादशहा एकदम खूश झाला. त्याने ह्या लोकांना खूप जडजवाहीर व मोहरा देऊन निरोप दिला.

नंतर त्या मुलाचे मोठ्या थाटाने ’हातिम’ असे नांव ठेवून त्याने आपल्या सरदारांना आज्ञा केली की, ’ तुम्ही सगळीकडे दवंडी जाहीर करा की, ’ माझ्या राज्यात आज ज्यांच्या कुटुंबात मुलगा जन्माला आला असेल तो आजपासून बादशहाचा नोकर आहे. त्याच्या मातापित्यांनी त्याला इकडे पोहोचते करावे. मुलाचे लालनपालन येथेच केले जाईल.’ बादशहाचा हूकूम ऎकताच प्रत्येकाच्या आईवडिलांनी आपापला मुलगा हुजुरांकडे पोहोचता केला, त्या दिवशी राज्यात सहा हजार मुलगे जन्माला आले होते. नंतर त्या सर्व मुलांसाठी सहा हजार दाया व नोकरचाकर ठेवले गेले. त्या मुलांपैकी एकावर सर्वांचे विशेष लक्ष होते, तो म्हणजे हातिम. त्याला अनेक दाया जपत व अनेक प्रकारांनी खेळवत असत. एवढे करूनही तो मुलगा डोळे उघडेना किंवा दूधसुद्धा घेईना.

तो प्रकार पाहून बादशहा बुचकळ्यात पडला व त्याने सरदारांना हुकुम सोडला की, ’ पंडितांना ह्याचे कारण विचारा.’ ते ऎकल्यावर पंडितांनी सांगितले की, ’सर्व मुलांचे दूध पिऊन झाल्यावर हा दूध पिईल.’ त्याप्रमाणे सर्व मुलांना दूध पाजल्यावर तो प्याला. पुढे त्या सहा हजार मुलांबरोबर त्याचे जेवणखाणे होऊ लागले.

जेव्हा तो १४ वर्षाचा झाला तेव्हा त्याने बापाची संपत्ती गोरगरिबांस वाटून टाकली. त्याने कधीही कोणावर जुलूम केला नाही. आपले नुकसान करून घेतले नाही किंवा दूस-याचेही केले नाही. पुढे तारूण्य प्राप्त झाल्यावर तो इतरांना उपदेश करू लागला की, ’ही सर्व सुष्टी ईश्वराने निर्माण केली. त्याच्या कारागिरीनी चौ-याशी लाख विश्व निर्माण केली आहेत. त्याच्याप्रमाणे प्रत्येकाने आपापल्या कर्तुत्वाने पुढे यावे.’ लवकरच त्याचे लावण्य, शौर्य बुद्धिमत्ता, परोपकारी वृत्ती यांची किर्त्ती वा-यासारखी सगळीकडे पसरली.

एकदा तो जंगलात शिकारीसाठी गेला असता एक सिंह त्याच्या अंगावर गुरगुरताना दिसला. तेव्हा त्याने मनात विचार केला की, ’मी खंजीर मारला तर तो घायाळ होईल. सोडून दिले तर माझा प्राण घेईल. पण मग ह्याचा आत्मा तरी कसा शांत होईल?’ शेवटी तो स्वत:च सिंहापूढे उभा राहून म्हणाला, ’हे वनराजा! मी व माझा घोडा तुझ्यासमोर हजर आहोत. तुला आवडेल त्याला खाऊन तू तृप्त हो.’ ते ऎकुन तो सिंहराज आपली गर्दन झुकवुन हातिमच्या पायांवर पडला आणि डोके त्याच्या पायांवर चोळू लागला. त्याचे पाय चाटू लागला. तेव्हा हातिमने त्याला पुन्हा सांगितले की, ’ मला खात नसशील तर माझ्या घोड्याला खा.’ पण सिंह काही न करता मान खाली घालून तेथून निघून गेला. अशा प्रकारे हातिम सर्वांसाठी झटत होता. परोपकारासाठी आपले आयुष्य वेचित होता.

हातीमताई

2011-03-11T08:11:00.002+05:30

हुस्नबानूच्या सात प्रश्नांची उत्तरे देणारा तई राजाचा पुत्र हातीम याच्या सत्यप्रिय, त्यागी, परोपकारी, साहसी जीवनाची मनोवेधक, अदभुतरम्य, सुरस, बोधप्रद, वाचनीय कथा.

पुस्तकाचे नाव - हातिमताई
लेखक - श्री प्रभाकर नारायण तुंगार
प्रकाशन - सेंट्रल प्रकाशन

परोपकारी राजा हातिम

बंडूला पहिले बक्षीस

2011-03-09T16:04:00.000+05:30

अण्णांचा बंडू म्हणजे मुलखाचा बावळट...! अभ्यासात ’ढ’ अक्षर ’कीडामु़गी’ आणि ड्रॉईग तर विचारूच नका! त्यामुळे शाळेच्या स्नेहसम्मेलनातील प्रदर्शनात बंडू कोणतीही वस्तु ठेवू शकत नसे. दुस-या मुलांना छान-छान पारितोषिके मिळत. ती मुले बंडूला हिणवीत, चिडवीत. तो बिचारा दातांनी नखे कुरतडत, सारखा त्यांच्याकडे पाहत उभा राही.

यावर्षी मात्र बंडूने मनाशी निश्चय केला की कसेही करून एकतरी बक्षीस पटकवायचेच! पक्का निश्चय केल्यामुळे आपोआपच त्याला बुद्धी सुचली आणि -

ड्रॉईग मास्तर प्रदर्शनाच्या दालनात वस्तु मांडीत होते. तेथे तो हिंमतीने गेला. दोघांचे काही बोलणे झाले. बंडू बाहेर निघाला तेव्हा त्याचा चेहरा प्रफुल्लित दिसत होता. स्नेहसंमेल्न झाले, प्रदर्शनाचे उद्घाटन आणि परीक्षणही आटोपले. दुसरे दिवशी बक्षीस समारंभ होणार होता. त्या दिवशी ’एकेकाचा छंद’ ह्या संग्रह विभागातले पहिले बक्षीस ’अज्ञाताचा छंद’ या वहीला प्राप्त झाले. हा ’अज्ञात’ कोण? मुलांना प्रश्न पडला. अखेर मास्तरांनी गुपित फोडले. ती वही बंडुची होती.

कुणी तिकिटे जमवली होती, कोणी फोटोचा संग्रह ठेवला होता. कुणाचा विविध गाण्यांचा संग्रह होता. अशा निरनिराळ्या वस्तुंच्या मेळाव्यात बंडूच्या वहीलाच पहिले बक्षीस कसे मिळाले? वहीत काय होते?

मुळ कल्पना मास्तरांची होती. बंडूच्या घरी अनेक साप्ताहिके नि वर्तमानपत्रे असलेल्या गोष्टी त्यांच्या रम्य चौकटीसहित बंडूने कापल्या व जाड रंगी-बेरंगी कागदांच्या एका वहीत नीट चिकटविल्या. सुमारे तीस-चाळीस सुंदर सचित्र बालकथाचे ते एक पुस्तकच झाले. तांबड्या-निळ्या पेन्सिलीने बंडूने गोष्टींच्या चौक्टीभोवती रेषा काढल्या. मास्तरांनी वहीवर टपो-या अक्षरात नाव लिहून दिले - ’अज्ञाताचा छंद’ !

ही नाविन्यपूर्ण कल्पना परीक्षणकत्याना फार आवडली आणि बंडूला बक्षीस मिळाले. बक्षिसाचे पुस्तक घेताना बंडूच्या मुखमंडलावर प्रसन्नता झळकत होती. तो बावळटही दिसत नव्हता.

’निश्चयाने बळ, तुका म्हणे तोचि फळ.’

उत्‍तम काव्य (चन्दामामा)

2007-12-01T17:43:00.000+05:30

पहारेकरी (चंपक - सप्टेंबर २००७)

2007-11-30T17:54:00.000+05:30

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ८

2007-07-26T18:51:00.000+05:30

परत आतून धीरगंभीर आवाज आला ---

मित्रदोही कृतघ्नश्च तथा विश्वासघातक: ।

त्रयस्ते नरकं यांति यावश्चंद्र दिवाकरी ॥

मित्राचा घात करणरा, उपकार न स्मरणारा, विश्वास्घात करणारा, हे तिघे जोपर्यंत हे चंद्रसूर्य प्रकाशत आहेत तोपर्यंत नरकांत राहतात.

आतां विजयपाल फक्त 'रा' 'रा' असेच म्हणूं लागला. सारेजण पडद्याकडे उत्सुकतेनें बघत होते. सर्वांच्या नजरा आदरामिश्चित कौतुकानें भारल्या होत्या. राजाचे डोळ्यात आनंदाश्रु उभे होते. तेवढ्यात स्वर उमटले ----

राद्वांतः सर्व शास्त्रणामयं न कलुर्ष परम ।

विश्वास्गातात्पुत्यं च न परोपकृतै: परम ॥

सर्व शास्त्रांचा सिद्धांत आहे की, विश्वासघाताएवढे मोठे पातक नाहीं व परोपकाराएवढें दुसरें कोणातेंच पुण्य नाही.

हा श्लोक ऐकतांच राजपुत्राचे वेड एकदम नाहीसें झालें, त्यांने सर्वांना प्रणाम केला व रानांत घडलेली हकीकत सर्वांसमक्ष वडिलांना सांगितली. राजा मोठ्या आनंदाने पडद्याकडे वळून म्हणाला, 'हे मुली - तू तर गोषा सोडून कुठेही जात नाहीस; मग तुला हे सर्व कसें काय कळाले ते मला मांग़ ! माझी फार इच्छा आहे - मी तुझ्यावर एकदम खुष आहे.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ७

2007-07-24T12:35:00.001+05:30

झाले ! प्रधनानें निरोप सांगितल्यानंतर सर्व व्यवस्था करण्यात आली. 'ससेमिरा' या नांवाचा जप करणाऱ्या विजयपालला तिच्यासमोर आणून बसविलें. पडद्याच्या आंतून आवाज आला --

सदभावप्रतिपन्नां वंचने का विदग्धता ।

अंकभारुह्य सुप्तानां हंतु: किं नाम पौरुषम ॥

हे युवराजा, तुझ्यावर ज्यांने पूर्ण विश्वास ठेवला त्याचा विश्वासघात करण्यांत कोणते चातुर्य आहे ? आपल्या मांडीवर विश्वासानें मान ठेवलेल्याचा प्राण घेण्यांत कोणता पराक्रम आहे ?

हा श्लोक ऐकतांच राजपुत्र थोडा सांवरुन बसला. त्यांने 'स' हे अक्षर सोडून दिले व तो 'सेमिरा' असें बडबडू लागला. तेवढ्यात आंतून परत आवाज आला --

र्सेंतुं गत्वा समुद्रस्य गंगासागर संगमम ।
ब्रह्मघ्नोऽपि विमुच्येत मित्रद्रोही न मुच्यते ॥

सेतुबंध रामेश्वराला अथवा गंगा आणि सागर यांचा जेथें संगम झाला त्या तिर्थक्षेत्राला गेलं असतां ब्रह्महत्या करणारादेखील त्या पापापासून मुक्त होतो. परंतु मित्रद्रोही मात्र मित्रदोहाच्या पापापासून कोठेंही मुक्त होऊं शकत नाही.

एवढें ऐकल्यावर राजपुत्र बराच शांत झाला. राजाही थोडा आनंदित दिसू लागला. असलेले लोक वाहवा ! वाहवा !! म्हणूं लागले. राजपुत्र आतां 'मिरा' 'मिरा' एवढी दोन अक्षरेच म्हणूं लागला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ६

2007-07-24T12:04:00.001+05:30

इकडे त्याचा घोडा नगरांत जाऊन पोहोंचला होता. घोडा एकटाच आलेला पहातांच व्याकुळ झालेला राजा त्याच घोड्यावर बसून विजय्पालाच्या शोधावर निघाला. रानांत त्याल एक वेडा दिसला. पण निरखून पहातांच, तो आपलाच पुत्र आहे हें राजानें ओळखलें. विजयपालाला घेऊन राजा घरीं आला. अनेक वैद्य, हकीम आले. खूप औषधोपचार केले, पण राजपुत्राला गुण येईना. उलट 'ससेमिरा' ह्या नावांचे वेड वाढतच चालले. खिन्न झालेला राजा प्रधानाला म्हणाला, 'आज माझे गुरु शारदानंद असते तर त्यांनी याला बरे केले असते.' प्रधान गांवात दवंडी देऊन बघू या - शारदानंदांसारखा एखादा विद्वान कदाचित युवराजांना बरें करूं शकेल.'

बुडत्याला काडीचा आधार वाटतो त्याप्रमाणे राजाला या सूचनेनें थोडा आधार वाटला. त्यानें ताबडतोब दवंडी देण्याचा हुकुम सोडला. इकडे प्रधान घरी आला व शारदानंदांना नमस्कार करून त्यांने सर्व हकीकत सांगितली.

शारदानंदांनीं समाधी लावली. अंतर्ज्ञानानें त्यांना राजपुत्राची सारी हकीकत समजली. थोडा वेळ गेला. गुरुनें डोळे उघडलेले पाहतांच प्रधानानें परत प्रणाम केला. हंसतच शारदानंद म्हणाले, 'वत्सा, तूं राजाला जाऊन सांग़, माझी कन्या फार चतूर आहे. ती राजपुत्राला बरें करील. मात्र ती पडदानशील असल्याने आंतच राहून बोलेल.'

जादुची भुकटी

2007-07-23T20:11:00.000+05:30

ठो !

विचारात गुंग असलेले चोरोबा कुणाच्या तरी अंगावर आदळले. तो एक साधू होता. साधू बघताच चोरोबांना फार आनंद झाला.

एकदम लोटांगणच घातले बोवाजीपुढे. बोवाजींनी आशीर्वाद दिला, "बेटा, सुखी रहा !"

तरी चोरोबांनी साधू - चरणांवरून डोके उचलले नाही.

"बेटा, काय हवं तुला ? तू मांगशील ते मी देईन."

"साधू महाराज, मी एक चोर आहे. मला चोरी करतानाच नेहमी शिपाई पकडतात. तरी अशा वेळी मला कोणी बघू शकणार नाही असं करा."

साधूबाबांच्या गालांना खळी पडली. ते वदले, "ठीक ! ही घे जादूची भुकटी. ही नाकानं ओढताच तू दिसेनासा होशील, जा."

चोरोबा खूष झाले.

चांदोबा डोईवर आला. भुकटी डबी कंबरेला खोचून ते कमगिरीला निघाले. सावकाराचं घर आलं. चोरोबांनी भिंत पार केली. खिडकीतून तिजोरीजवळ गेले. तिजोरी उघडायचे सामान मेजावर ठेवले. आणि साधूबाबांचे नाव घेत जादूची भुकटी नाकात कोंबळी.

"फाड ..... ! फाड ....... !! ओऽऽ कं..... शी ! !"

चोरोबांना शिकांनी अगदी हैराण केले.

जानवे चचपत सावकार उठला. दंडे सावरीत नोकर उठले..... दिवे लागले.... उजेडात तिजोरीशी खाट - खुट करीत असलेले चोरोबा दिसले.

ताबडतोब या मंडळीनी चोराला पकडले. भोळसट चोरोबांना जादूची भुकटी चांग़लीच भोवली ! कारण ती तपकीर होती.

राजु आणि छोटी खार

2007-07-23T12:34:00.001+05:30

"राजु आणि छोटी खार" हे चंपक (ऑगस्ट १९९८) मधील आहे.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ५

2007-07-22T20:41:00.000+05:30

नदी, तीक्ष्ण नखं असलेली जनावरें, शिंगाचे पशु, हत्यारबंद माणूस, स्त्रिया व राजे यांचा कधीहि विश्वास धरुं नये असे नीतिशास्त्र सांग़ते म्हणुन तूं या अस्वलास खाली ढकलून दे. मी त्याला खाऊन निघून जाईन.

राजपुत्राला वाघाचें बोलणें पटले व त्यानें बेसावध अस्वलास खालीं लोटून दिले. पण अस्वल सावध होते. त्यांने खाली पडता पडता झाडाची फांदी पकडली. आतां विश्वासघात केलेला राजकुमार थरथर कापु लागला. अस्वल आपल्याला मारणार अशी त्याची पुर्ण खात्री झाली.

पण अस्वल म्हणाले, 'हे स्वार्थी प्राण्या, मी तुझ्या शरीराला कांहिही अपाय करणार नाही. माझी तशी इच्छाच नाही. पण तुला कांहितरी शिक्षा ही हवीच तुला 'ससेमिरा' याच शब्दाचे माझ्या शापामुळे वेड लागेल, आणि ही चार अक्षरे चार श्र्लोकांच्या प्रारंभी असलेले माझ्या मनांत असलेले चार श्र्लोक जर तुला कुणी ऐकवले तरच तुझे वेड जाईल. तेव्हां आतां घरीं निघुन जा.'

आतां पहाट झालीच असल्यानें वाघ व अस्वल आपापल्या घरीं निघून गेले. अस्वलाने दिलेल्या शापामुळे राजपुत्र विजयपाल 'ससेमिरा-ससेमिरा' असें ओरडत रानांत हिंडू लागला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ४

2007-07-22T12:32:00.000+05:30

त्याच झाडावर वाघाची चाहूल लागल्यामुळे एक अस्वल येऊन बसलेले होते. हे दुसरे संकट पुढें आलेले पाहून राजपुत्राचे हातपाय गळाले. पण ते अस्वल मनुष्यवाणीने म्हणाले, 'तु घाबरु नकोस ! मी तुला वचन देते, मी तुझा घात करणार नाही.' आतां विजयपालला थोडा धीर आला. तो व अस्वल जवळजवळ बसून राहिले. भक्षाचा वास आल्यामुळें वाघही तेथून हलायला तयार नव्हता. तोही त्या झाडाखालीच उभा राहिला.

दमलेल्या विजयपालला झोप येऊ लागली. अस्वल मोठ्या प्रेमाने त्याला म्हणाले, 'तूं झोप, मी पहारा करते. तुला मी खाली पडूं देणार नाही. माझ्यावर विश्वास ठेव.'

अस्वलावर पूर्ण विश्वास बसलेला विजयपाल झाडाच्या खोडाला टेकून स्वस्थ झोंपला.

त्याला झोंप लागल्यावर वाघ म्हणाला, 'अस्वला, तूं व मी अरण्यांत राहणारे, म्हणून भाऊ भाऊ आहोंत. हा मनुष्य आपला शत्रू आहे. तूं याला हलकेच खालीं ढकलून दे म्हणजे माझी भूक शांत होईल व मी निघून जाईन.'

पण अस्वलाने उत्तर दिलें -- 'वाघा, तूं सांगतोस हें खरे असलें तरी मी या माणसाला माझा शब्द दिला आहे. मी विश्वासघात करणार नाहीं.'

वाघाचा नाइलाज झाला. मध्यरात्र झाली. विजयपालची झोप पुरी झाली. आता थकलेलें अस्वल झोपी गेले. वाघ खाली उभा होताच. तो राजपुत्राला म्हणाला --

नदीनां च नखीनां च श्रृंगीनां शस्त्रपाणिनाम ।

विश्वासो नैव कर्तंव्य: स्त्रीषु राजकुशलेष्वपि ॥

दिवाळीच्या गोष्टी - भाग २

2007-07-21T11:20:00.001+05:30

बलि प्रतिपदा

बळी राजाने स्वर्ग, मुत्यु आणि पाताळ हे तिन्ही लोक जिंकले. तेव्हा देवांच्या प्रार्थनेवरुन भगवान श्रीविष्णुने वामनावतार धारण केला अन दान म्हणुन बळीराजाकडून हे तिन्ही लोक परत मिळविले. परमेश्वराचे षड्यंत्र बळीला उअमजले होते. तरीही त्याने वामनाची इच्छा पूर्ण केली. विष्णुला हे नविन होते. बळीच्या दातृत्त्वावर प्रसन्न होऊन त्याने त्यास, "पाताळात जाऊन वास्तव्य कर !" अशी आज्ञा केली. शिवाय बळीने दरवर्षी पृथ्वीवर येऊन मानवांकडून पूजा करून घ्यावी असा आदेश दिला. म्हणून बलिप्रतिपदेला आपण बलिपूजन करतो.

नमंदेच्या उत्तरेकडील भारतीय जे विक्रम संवत्सर पाळतात. त्या संवत्सराची सुरवातही बलिप्रतिपदेपासून होते. त्यामुळे भारतात हा दिवस वर्षारंभाचा दिवस मोठ्या प्रमाणात पाळण्यात येतो.

यमद्वितीया

दीपावलीतील शेवटच्या महत्त्वाचा दिन यमद्वितीया हा होय. आपण महाराष्ट्रीय यास 'भाऊ-बीज' म्हणतो. इतर लोक 'भाई-दूज' म्हणतात. या दिवशी यमराज आपली बहीण यमुना हिला भेटावयास गेले होते.

बंधु-भगिनीचे प्रेम वृद्धिगत करणारा हा दिवस होय. बहुतेक भाग्यवान भाऊ आपल्या भाग्यवान बहिणीला या दिवशी भेटतात. रात्रौ बहीण भावाला ओवाळते. भाऊ ऐपतीप्रमाणे प्रिय भगिनीस ओवाळणी घालतो.

दिवाळी हा भारताचा पुरातन सण आहे. भारतात प्रत्येक ठिकाणी, तसेच भारतीय परदेशात जिथे जिथे असतील तिथे 'दीपावली' अपरिमित उल्हासाने साजरी होते. या सणानिमित्त स्नेह्यांना फराळाला किंवा पानसुपारीला बोलावण्याचा प्रघात आपल्यात आहे.

दिवाळीच्या गोष्टी - भाग १

2007-07-21T11:08:00.001+05:30

अतीव मोदाने दीपावलि साजरी करताना अनेकदा 'हे असेच का ?' हा प्रश्न आबालवृद्धांना सतावतो. दीपपर्वाशी संबंधित असलेल्या अनेक पौराणिक कथा प्रचलित आहेत. त्यापैकी काही अशा आहेत.

नरक चतुर्दशी

कामरुप देशात नरकासुराचे अत्याचार वाढत्या प्रमणात होते. देव आणि मानव यांना त्याच्या मगरमिठीतून सुटण्याची इच्छा होती. तेव्हा भगवान विष्णूनी नरकासुरास आपल्या सुदर्शन चक्राचे भक्ष्य वनविले. परंतु अंतसमयी चलाख नरकासुराने भगवंताकडे एक वर मागितला.

"माझ्या मृत्युदिनी महितलावर उत्सव साजरा व्हावा आणि घरोघरी दीपकांची आरास व्हावी !"

परमेश्वरानं म्हटले, "तथास्तु !"

हाच तो दिन, आपण त्यास 'नरकचतुर्दशी' म्हणतो.

या दिवशी सूर्योद्यापूर्वी सुगंधी द्रव्ये अंगास लावून ऊन पाण्याने मंगल स्नान करण्याचा प्रघात आहे. असे न केल्यास आपण स्वर्गात न जाता नरकात जाऊ अशी कल्पना आहे. हा दीपावलीचा आरंभ दिन आहे.

विजयकुमारची चतुराई

2007-07-21T10:16:00.000+05:30

फार फार दिवस झाले. किरणनगरीत विजयकुमार नामकं एक तरुण राहत होता. अतिशय शूर, वीर आणि चतूर होता तो. एकदा एका लढाईत तो जखमी झाला. परदेशी सेनेनं घायाळ कुमाराला पकडून नेलं व कैदेत ठेवलं. काही दिवसांनी विजयला बादशहासमोर दरबारात आणलं. तिथं शहाला लवून सलाम करणं जरूरी होतं पण अभिमानी कुमाराला ते का रुचतं ? तो गुपचिप उभा राहिला. हे बघुन शहाच्या डोळ्यातून आगीची बरसात होऊ लागली. अन तोच कुमाराला यावर तोड सुचली.

तो पुढं गेला. बोटातली अंगठी काढली व सिंहासनापुढं भूमिवर अलगद फेकली. नंतर ती उचलायला तो वाकला...... झालं ! बादशहाला वाटलं की यानं सलामच केला, मग तो खूष झाला. पुढे कुमाराची लवकरच सुटका झाली. सापही मेला व लाठीही तुटली नाही.

देवदुत - भाग २

2007-07-20T11:00:00.000+05:30

आणि यावेळी प्रभुजीनं जणु प्रार्थना ऐकली. एक तरुण तीरासारखा कुठुन तरी आला. त्याने कुणाला काहीच न विचारता एका नावेत उडी घेतली आणि दोन्ही हातानं पुरात तो ती वल्ववू लगला. पाण्याला वेग असल्यामुळं त्या झाडाच्या दिशेनं नाव नेणं फारच कठीण होतं. खवळलेल्या लाटा धडाधड आपटत होत्या. पण तरुण भित्रा नव्हता. त्यानं लाटांशी झुंज घेतली. लोक पाहात होते. लवकरच तो झाडाजवळ पोचला. नाव सारखी हेलकावे घेत होती. तरुणानं मुलांना अलगद उचलुन नावेत ठेवलं आणि तो निघाला टेकडीकडे परत यायला ! लोकांनी टाळ्यांचा गजर केला..... !

फिरुन झुंज होती. लाटांच्या थपडा होत्या; हेलकावे होते. मघांशी तो एकटा होता. मघांशी तो एकटा होता. आता आणखी दोन जिवांची जबाबदारी त्याच्यावर होती. पण तो सुखरूप परत फिरला. ती दोन बाळं त्यानं त्यांच्य नातेवाईकांना सोपवली आणि घाम पुसत दुर जाऊ लागला. जमीनदारानं एक हजार रुपये देऊ केले पण त्याने ते नाही घेतले आणि जाऊ लागला. जमीनदार म्हणाला, " बाबा रे, तुझं नाव तरी सांगून जा .... "

पण छे ........ ! त्यानं नाव सांगितल नाही. तो फक्त हसला आणि निघून गेला. लोक पहातच राहिले.

देवदुत - भाग १

2007-07-20T10:27:00.000+05:30

"अरे वाचवा ! वाचवा कुणी तरी त्यांना .......... !"

"माझ्याकडुन एक हजार रुपयांचं बक्षीस ..... ! वाचवा त्यांना ... ! कुणीच का वीर नाही इथं ?" नदीला पुर आला होता. पाणी नदीतीरावरून गावापर्यंत पसरलं होतं. गरिबांच्या झोपड्या कोसळून वाहिल्या होत्या. पाण्याला भारी वेग होता. पहावं तिकडं नुसतं पाणीच दिसत होतं; अन तेही वेगवान पाणी ! काही झाडं पडली होती आणि काही पडत होती. शेजारच्या टेकडीवरून लोक दृश्य पाहत होते. एकाएकी त्यांची नजर एका झाडाकडे गेली. त्या झाडावर दोन पक्षी चिकटून बसावे त्याप्रमाणे दोन चिमूकली बाळं बिळगून बसली होती. त्यांची शरीर ओली चिंब होती. भीतीनं आणि थंडीनं ती कुडकुडत होती ! पुराचं पाणी झाडाच्या बुध्यांवर पोचलं होतं !

पाहणाऱ्यांच्या हद्यांचं पाणी-पाणी झालं. जमीनदारानं एक हजाराचं बक्षीस लावलं. कुणीतरी त्यांना वाचवायलाच पाहिजे. कुणाला ठाऊक त्यांचे आई-वडील कुठं असतील ? पुन्हा लोक ओरडू लागले.

"वाचवा ..... वाचवा ....... कुणी तरी त्या चिमुकल्या बाळांना ....... !"

रुपेरी बाण - भाग ३

2007-07-19T10:38:00.000+05:30

"थांबा ! अजून सामना संपला नाही. मी करणार आहे तिरंदाजी !"

लोकांनी बघितले, रुपेरी केसांचा, कंबर वाकलेला एक माणूस पुढे येत होता. हे आजोबा काय दिवे लावणार आहेत. असे बोलून लोक टवाळी करू लागले. पण राजाने आजोबांना संधी दिली. धुरंधराचीच तीर कमान घेऊन आजोबांनी पहिला बाण सोडला. तो सरळ लाल खुणेत जाऊन रुतला. दुसरा सोडला. तो अगोदर खुणेत रुतलेला धुरंधराचा बाण मोडला. तिसरा सोडणार तोच आजोबांचे लक्ष गेले - धुंरधर आजोबाकडे नेम धरून तीर सोडत होता. सूंऽऽ दोन तीरांची भेट झाली. धुरंधराचा तीर दोन तुकडे होऊन खाली पडला. इकडे आजोबांनी डोकीवरचा टोप काढून फेकला. राजासहित सारे ओरडले. "शेखर डाकू ! पकडा .... पकडा.... "

पण तोवर शेखर कुठे होता? ताटातला रुपेरी बाण घेऊन तो कधीच पसार झाला होता. दुरवर उडणारी धुळ तेवढी लोकांना दिसत होती.

रुपेरी बाण - भाग २

2007-07-19T10:21:00.000+05:30

राज महालासमोर एक मोठे पटांगण होते. तेथेच सामना भरणार होता. सकाळ पासूनच भाग घेणारे तसेच बघे लोक पटांग़णावर जमू लागले. महालानजीक राजाचे उंच आसन होते. या आसनासमोरच दूर एका झाडाला, अंगावर एकच लाल टिपका असलेला. एक मोठा फिरता गोळा टांग़लेला होता. नेमका लाल ठिपकाच शरसंधानाने जो वेधेल तो जिंकेल.

वेळ झाली. राजा आसनावर विराजमान झाले. सगळीकडे शांती पसरली. राजाजवळ एका सोनेरी ताटात तो रुपेरी बाण ठेवला होता. तुतारी वाजली. एकेके वीर पुढे येऊन आपली कला दाखवू लागला. नशीब आजमावू लागला पण.......

अनेकानेक वीर आले नि गेले पण लाल खूण कोणीही वेधु शकला नाही. एका वीराने तीन बाण सोडावेत असा नियम होता. अखेर राजाने सेनापती धुरंधराला आज्ञा केली. सेनापतीने पहिला बाण सोडला. तो हुकला, दुसराही हुकला. आता शेवटची संधी होती आणि तिसरा बाण सोडला. तो नेमका लाल टिपका वेधून गेला. लोक आनंदले. धुरंधर आनंदला. लोकांनी जयघोष केला. पण हे काय? हा कोण ? हा कोणाचा आवाज ?

रुपेरी बाण - भाग १

2007-07-19T09:39:00.000+05:30

सुरंगपुरात आज बरीच धामाधुम होती. महाराजांनी तिरंदाजीचा सामना ठेवला होता. असा सामना वर्षातून एकदा दिवाळी नंतर होत असे. जो पहिला येई तो बहुमोल बक्षीस घेऊन जाई. या वेळचे बक्षीस एक सुंदर रुपेरी बाण होता. दर वेळी तोच बक्षीस घेऊन जाई. पण यंदा सुंदरपुरातील नागरिकांचे नजरेसमोर शेखर डाकूची छबी तरळत होती.

शेखरचे मूळचे नाव शंकर. गत वर्षी झालेला समना शंकरने बघितला होता. तो खेळलाही होता. पण पदरी अपयश आले होते. कपटी धूरंधराने पराभव केला होता भाग घेणारांचा. या पराभवांने शंकरच्या मनात आग भडकविली. बारा महिने झ्टला तो अन तिरंदाजीचे भरपुर शिक्षण घेतले. याच काळात तो धनिकांना लुटून गरीबांचे पोट भरू लागला. शंकरचा शेखर झाला. राजाने खूप प्रयत्न केले. पण शेखरला कोणीही पकडू शकले नाही. शेखर तिरंदाजीचा सामना चुकविणार नाही. तो तेथे येईलच अशी कुणकुण राजाच्या कानावर गेली होती. तो अति आतुरतेने या दिनाची वाट पहात होता.

खरी गोष्ट

2007-01-13T11:15:00.000+05:30

रेवा गावात रामचन्द्र नावाचा एक माणूस होता. उपदेशपुर्ण व्याख्याने देण्यात तो मोठा पटाईत होता. चांगला प्रसिद्ध वक्‍ता होता तो, त्याच्या व्याख्यानांना चांगली गर्दी जमे. पण तो थोडासा विसराळू होता. त्यामुळे कधी-कधी त्याची चेष्टा केली जाई.

एकदा काही भक्‍तांनी रामचंन्द्रच्या भाषणाचा कार्यक्रम ठेवला. अंगणात नारळाच्या झावळ्यांखाली मंच तयार करण्यांत आला.

रामचन्द्र उठुन गळा साफ करत बोलू लागला, "आज गोकुळाष्ठमी. श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस. कृष्णाचा अर्थ आहे काळा. काळेपणा हा अंधाराचं प्रतीक आहे. अज्ञान नावाचा अंधार दूर करणारा परमात्मा म्हणजे श्रीकृष्ण. त्या परमात्म्याचा जन्म कुठे झाला ? तुरुंगात, आता खोलात शिरलं तर आपाल्याला कळेल की, प्रत्येक मानवाचं शरीर हे तुरुंगासारखंच असतं. या देहच्य आत असतो आत्मा. हा आत्मा म्हणजेच परमात्मा, श्रीकृष्ण. हा सण, ही कृष्णाष्टमी मानवाला आत्मबोधाचं ज्ञान देते." रामचन्द्राला वाटले की भाषण ऐकूण लोक आता टाळया वाजवतील.

पण त्यांच्यातले काहीजण उठून त्याच्याकडे सहानुभुतीने पाहू लागले, तर काहीजण आपले हसू दाबायचा प्रयत्‍न करू लागले.

हे पाहून रामचंन्द्राने आश्चर्याने बुडून मंचावर बसलेल्या पंडित शिंवशर्माला विचारले, "पंडितजी, माझ्या भाषणात काही चूक झाली का ? काही असंबद्ध गोष्ट माझ्या तोंडून बाहेर पडल्या का ?"

"महाशय, आपण उत्‍तम वक्‍ता आहात. आपल्या भाषणात चुका असायचा प्रश्नच उदभवत नाही. पण होय, एक असंबद्ध आपल्या तोंडून बाहेर पडली, ती अगदी स्पष्ट आहे. खरी गोष्ट अशी आहे की, आज कृष्णाष्टमी नव्हे, तर रामनवमी आहे." शिंवशर्मा म्हणाले.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग ३

2007-01-12T10:43:00.000+05:30

गुरूंचे हे भाषण ऐकून नंदराजाचा क्रोध अनावर झाला. आपला शृंगार गुरूंने चोरून पाहिला आहे अशी त्याची समजूत झाली. त्याला गुरूचा राग आला व त्यानें सेवकाना बोलावून गुरूला कैद केले. प्रधानाला हुकूम दिला -- 'याला अरणांत नेऊन ठार मारून टाक.'

प्रधानाला शारदानंदांची माहिती होती. हा श्रेष्ठ पुरूष अंतर्ज्ञनी आहे याबद्दल त्याची खात्री होती. त्या ज्ञानाचे जोरावरच त्यानें मांडीवरचा काळा डाग ओळखला होता; पण राजाला या क्षणाला हें पटणार नाहीं. तेव्हां याला आपण लपवून ठेवावें असें त्यानें ठरविले. गुरूहत्येचे पातक फार मोठे आहे ते राजाला लागू नये असा विचार करून प्रधानाने शारदानंदांना लपवून ठेवले व राजाला सांगितले, 'मी शारदानंदाला ठार केले.'

कांहीं दिवस गेले, एके दिवशीं युवराज विजयपाल अरण्यांत शिकारीसठी गेला होता. एका हरणाचें मागें लागून तो एकटाच खूप लांब गेला. शेवटीं ते हरीण डोंगरात दिसेनासे झालें. दमलेला राजपुत्र पाणी पिण्यासाठीं खाली उतरला. तेवढ्यांत एक वाघ समोरून येतो आहे हें पाहतांच तो गडबडला. हातांत शस्त्रही नव्हते. शेवटचा उपाय म्हणून तो जवळच्याच झाडावर चढला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग २

2007-01-11T09:24:00.000+05:30

एक दिवस तो राजाकडे गेला व त्यानें नम्रपणे राजाला सर्व परिस्थिती सांगितली. आपण राज्यकारभाराकडे लक्ष दिले नाहीं तर अनर्थ ओढवेल असेहीं सुचविले.

राजा म्हणाला, 'प्रधानजी, आपण म्हणतां ते खरे आहे, पण मी राणीला सोडून क्षणभरही दूर राहूं शकत नाहीं. यावर जर कांही उपाय शोधून काढाल तर --'

'महाराज, यावर उपाय आहे. एका उत्‍तम चित्रकाराकडून आपण राणीसाहेबांची तसबीर काढून घेऊ या. ती सारखी आपल्याबरोबर असली म्हणजे आपल्याला राणीसरकारचा विरह जाणवणार नाही.'

'करून बघूं या ! जा, चित्रकाराला आज्ञा द्या.' नंदरजा म्हणाला.

आणि कांही दिवसानी भानुमतीची तसबीर तयार झाली. तसबीर नंदराजाजवळ आणली त्यावेळी त्याचे गुरु शारदानंद तेथेंच बसले होते. राजानें ती तसबीर गुरूंचे हातांत दिली. शारदानंदानी ती निरखून पाहिली व म्हटलें, 'तसबीर भानुमतीची आहे असें वाटतें. पण तिच्या मांडीवर एक लहानसा काळा डाग आहे तो काहीं या चित्रात आलेला नाहीं.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा दुसरी - भाग १

2007-01-10T16:14:00.000+05:30

रात्र झाली. राजा सिंहासन ठेवलेल्या खोलींत शिरला. त्यानें हलकेंच दुसऱ्या परीचा सुवर्णपंख पकडला. त्याचबरोबर ती 'विजया' नांवाची सुवर्णपुतळी म्हणाली, 'राजा, मला हात लावूं नकोस ! राजा विक्रमासारखं मोठ मन असेल तरच या सिंहासनावर बस ! राजा विक्रमाच्या धवल किर्तीतले एक सुंदर आख्यान मी तुला सांगते ऐक --

एक दिवस विक्रम राजाचे दरबारांत एक दरिद्री ब्राह्मण आला. राजाने त्याचा आदरसत्‍कार केला व त्याला एक लाख सुवर्णमुद्रा दान म्हणून दिल्या.

तो दारिद्री ब्राह्मण खूष होऊन म्हणाला --

संग्रहेण कुलीनानां राज्यं कुर्वंति पार्थिवा: ॥
आदिमध्यावसानेषु न त्यजति च ते नृपन ॥

हे राजा, या पृथ्वीतलावर राज्य करणारे राजे कुलीन, विद्वान नररत्‍नें आपल्या आश्रयास ठेवूनच राज्य करतात आणि ते श्रेष्ठ पुरुषही आपल्या राजास कधीच सोडत नाहींत. अशाच एका राजाचा व त्याच्या पदरी असलेल्या एका श्रेष्ठ पुरुषाची कथा मी तुला सांगतो -- ब्राह्मण सांगू लागाला.

फार वर्षापूर्वी विशाल नगरींत राजा नंद राज्य करी होता. त्याच्या पदरी अनेक विद्वान लोक होते. नंद राजाच्या पट्टराणींचें नांव होते भानुमती. ही भानुमती अप्सरेसारखी सुंदर होती. फार गुणी होती त्यामुळे राजाला तिच्याशिवाय दुसरें कांहीं सुचतच नसे. राज्यकारभाकडे दुर्लक्ष होऊं लागलें. नंद राजाच्या शत्रुंनी ही परिस्थिती पाहिली व ते विशाल नगरीवर चालून येण्याचे बेत करूं लागले. राजाचा प्रधान चतुर होता.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ११

2007-01-10T13:40:00.000+05:30

एवढें बोलून ती पुतळी स्तब्ध झाली. भोजराजा खिन्न होऊन आपल्या महालांत गेला.

पण विक्रमराज्याच्या गोष्टी ऐकण्याची त्याची उत्सुकता वाढीसच लागली. त्याने ठरवलें-रोज एका पुतळीला हात लावायचा आणि गोष्ट ऐकायची --

त्यानें दुसऱ्या दिवशीचा समारंभ रद्द केला. 'मी एक महिनाभर उपासना करणार आहे.' असेहि जाहीर केले.

राज्यकारभाराचा आपल्याला त्रास होऊ नये व विक्रमराजाच्या गोष्टी आपल्याला निवांतपणे ऐकता याव्यात हाच त्यांचा हेतू होता. राज्यकारभार प्रधानावर सोपवून राजा भोज दुसऱ्या दिवसाची वाट पाहूं लागला --

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग १०

2007-01-10T13:03:00.000+05:30

'महाराज ! मी राज्य घेऊन काय करूं ? माझ्यासारख्याला त्याचा उपयोग काय ? तुझें तुलाच ते लखलाभ असो. मात्र तुझ्या औदार्यावर, रसिकतेवर मी फार फार खूष झालो आहे.'

विक्रमराजाला आशीर्वाद देऊन, संतुष्ट होऊन तो कवि आपल्या घरीं निघून गेला.

अशा या उदार, पराक्रमी राजावर खुष होऊन प्रत्यक्ष इंद्राने हें सिंहासन स्वर्गातून पृथ्वीवर पाठवून दिले. यावर बसून त्यानें अनेक वर्षें उत्‍तम प्रकारें राज्य केलें व शेवटीं तो स्वर्गात गेला.

विक्रम राजा स्वर्गात गेला त्यावेळी आकाशवाणी झाली, 'या सिंहासनावर बसायला सध्या कुणी लायक माणूस नाहीं तेव्हा ते भूमीत पुरून ठेवा.'

आकाशवाणीप्रमाणे प्रधानानें हें सिंहासन जमिनीत पुरून ठेवलें. दैवयोगानें आज हें तुला सांपडलें, पण विक्रम राजाची योग्यता तुझ्यात नाही. तेव्हां तूं यावर बसायचा प्रयत्‍न करूं नकोस !'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ९

2007-01-10T11:43:00.001+05:30

'राजा, तूं शत्रूस पाठ व परस्त्रीस हदय कधी दिलें आहेस का ?'

सर्वदो सर्वदोऽसीति मिथ्या त्वं कथ्यसे बुधै: ॥
नारयो लेभिरे पृष्ठं न वक्ष: परयोषित: ॥

श्लोकाचा दुसरा चरण ऐकतांच विक्रम राजा एवढा खूष झाला कीं, त्यानें आणखी एका गांवाचें दानपत्र कवीला करून दिले. राजाला वंदन करून कवीनें आणखी दोन श्लोक म्हटले,

अरयस्ते भयत्रस्त: स्फुटितां घटवत्‌हदि ।
गलित नेत्रपाताच्छ राजन चित्रमिदं महत ॥
सरस्वती स्थिता कंठे लक्ष्मी: करसरोरुहे ।
राजेन्द्र कृपिता कीर्तिस्तेन दशांतर गता ॥

श्लोकाचा अर्थ असा होता - हे विक्रम, तुझ्या भीतीनें शत्रूचे हदयघट फुटले आणि त्यांतील पाणी नेत्रांतून गळूं लागलें. हा खरोखरच चमत्कार आहे. विक्रम राजा तुझ्या कंठांत प्रत्यक्ष सरस्वती वास करते आहे. तुझ्या हातांत लक्ष्मी नांदते आहे आणि म्हणूनच कीर्तिला राग आला व ती देशांतराला निघून गेली.

'वा ! वा ! कविराज कमाल केलीत ! आज मी इतका खूष आहे कीं सारे राज्य तुम्हांला देऊन टाकतो आहे.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ८

2007-01-10T09:58:00.001+05:30

कवी हुशार होता. त्यानें एक श्लोक म्हटला -

अपूर्वेयं धनुविर्द्या भवता शिक्षिता कृता: ॥
मार्गणौधस्तु त्वा ऽ भ्यैति गुणो याति दिगंतरम ॥

राजा, अरे अशाप्रकरची अपूर्व, अमोल धनुर्विद्या तूं शिकलास कुंठे ? तुझ्या या धनुर्विद्येत बाणरुपी याचक तुझ्याकडे धांवत येतात आणि खूप द्रव्य घेऊन जणु कांही त्या धनुष्याच्या दोरीसह बाहेर जातात.

आपल्या औदार्याचा हा उल्लेख विक्रमराजाला एवढा आवडला कीं, त्यानें खूष होऊन कवीला एक गांव बक्षीस दिले.

राजाला नमस्कार करून कवीनें खालील अर्थांचा दुसरा श्लोक म्हटला --

'हे राजा ! तूं सर्वाना सर्व देतोस अशी तुझी लोक स्तुति करतात, पण ती खोटी आहे -

'काय ?' रजा एकदम ओरडला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ७

2007-01-09T18:32:00.000+05:30

त्याचे शौर्य पाहून वेताळ खूष झाला. तो म्हणाला, 'विक्रमा, मी तुझ्या धैर्यावर, शौर्यवर एकदम खूष आहे. आतां काय वाटेल तो वर माग --'

'आतां रोज येथें येऊं नये. मात्र मी ज्यावेळेस आपले स्मरण करीन त्यावेळेस हजर राहून माझें काम करावे.'

'तथास्तु' असे म्हणून वेताळ निघुन गेला. आतां राज्याला कसलीच भीति राहिली नाही.

सर्वजण विक्रम राजावर खूष होते. त्याची कीर्ति, सामर्थ्य व औदार्य दिवसेंदिवस वाढतच होते. राजा रसिक होता. विद्वान लोकांचा त्याच्या दरबारांत नेहमी सत्कार होते असे.

एक दिवस काय झालें ! सिद्धसेन नांवाचा एक श्रेष्ठ कवी उज्जयिनीला आला. राजाने त्याचा योग्य तो आदरसत्कार केला व त्याला नम्रपणे म्हटले - 'आपण आपली काही काव्यरचना आम्हांला ऐकवावी.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ६

2007-01-09T16:18:00.000+05:30

कांहीं दिवस असेच गेले. विक्रमानें एक रात्रीं वेताळाला विचारले, 'वेताळ महाराज, आपले ज्ञान व शक्‍ती किती आहे, याचा मला अजून अंदाज आला नाही ---'

'हे बघ ! मला भूतकाळांतील सर्व दिसते. वर्तमानकाळाबद्दल जरी फारसे सांगता आले नाहीं तरी भविष्य मात्र उत्‍तम समजते.'

'मग माझे आयुष्य वाढविण्याचे किंवा कमी करण्याचेहि सामर्थ्य तुझ्यात असेल.'

'छे ! छे ! मला माझ्या स्वत:च्या इच्छेप्रमाणें त्यांत कांहींच बदल करतां येत नाहीं.'

'अच्छा ! आतां जा-तुमची वेळ झाली.' विक्रम म्हणाला. वेताळ निघून गेला.

दुसऱ्या दिवशीं रात्रीं वेताळ तेथें आला तर खोलींत अन्न नव्हतें. तो संतापला व विक्रमाचे अंगावर धांवला. विक्रमानें सरकन आपली तलवार म्यानाबाहेर काढली व म्हटलें, 'आजपर्यंतच्या दुबळ्या पुरुषांचा तूं वध करीत आलास ! यापुढें तुला ते जमणार नाहीं. माझें आयुष्य जर शिल्लक असेल तर तूं ते कमीजास्ती करूं शकत नाहींस मग युद्धाला तयार हो --'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ५

2007-01-09T10:28:00.000+05:30

रात्र झाली. विक्रम राजाच्या हुकुमाप्रमाणे त्याच्या शयनगृहांत पहारा ठेवला नव्हता. मात्र उत्‍तमोत्‍त्म खाद्याचे पदार्थ तयार करून पलंगाजवळ ठेवले होते. विक्रम राजा सावधपणें चाहूल घेत बसला. डोळे मिटतात असे वाटल्याबरोबर त्यानें आपल्या करंगळीला लहानशी जखम करून घेतली व जखमेवर मीठ दाबले.

मध्यरात्र झाली. वेताळ हलक्या पावलांनी पलंगाजवळ आला. विक्रम राजानें त्याला नमस्कार करून म्हटलें, 'वेताळ महाराज, आपल्यासाठीं हें अन्न शिजवून ठेवलें आहे तें खा व मग मला खा ! मला खाऊन आपलें पोट भरणार नाहे.'

वेताळाच्या तोंडाला तें सुग्रास अन्न बघून पाणी सुटले होते. त्यानें ते सारे अन्न मग बकाबक खाल्ले. त्याचा आत्मा तृप्त झाला आणि त्यानें विक्रमाला जिवंत सोडून दिले. मात्र त्याने आज्ञा केली कीं, 'रोज असेच अन्न मला मिळाले पाहिजे व तुझ्या शयनगृहांत दुसरे कुणीही येता कामा नये.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ४

2007-01-08T18:38:00.000+05:30

राजा निघून गेल्यावर नगरींत हाहाकार उडाला. प्रधानाला काय करावे हे कळेना. राजाचा धाकटा भाऊ विक्रम बेपत्‍ता होता. राजाला वारस नव्हता. प्रधानानें एका हुशार तरुणाला गादीवर बसवले. पण त्याच रात्रीं त्याचा खून झाला. त्यानंतर आणखी दोनचार तरुणांना राज्याभिषेक करून पाहिला. अगदी कडेकोट बंदोबस्त ठेवला. पण तरीही त्या सर्वांना कुणीतरी मारून टाकले. अखेर एका प्रख्यात ज्योतिषांने सांगितले. 'हे काम वेताळाचे आहे. तो गादीवर बसलेल्या माणसाला ठार मारतो.' हे कळतांच कुणीही राज्यपद स्वीकारायला तयार होईना. दैवयोगाने परदेशी गेलेला भर्तृहरीचा धाकटा बंधू विक्रम त्यच सुमारास उज्जयिनीला आला. गादीवर राजा नसल्याचें कारण त्याला राजधानीत शिरतांच समजलें. आपल्या वाडवडिलांची गादी अशी रिकामी राहूं द्यायची नाही, मग काय होईल ते होवो; असा विचार करून तो सामान्य वेषांतच दरबारांत गेला व म्हणाला.

'मी गादीवर बसायला तयार आहे.' त्याचें तारुण्य, राजबिंडे शरीर न्हाहळून पहात प्रधान म्हणाला, 'पण वेताळ राजाला बळी घेतो हे आपल्याला माहीत आहे ना ?'

'हो आहे !'

'तरीही आपण गादीवर बसणार ?'

'होय !'

'मग माझी हरकत नाही' प्रधान म्हणाला. लगेच विक्रमाचा राज्याभिषेक करण्यांत आला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग ३

2007-01-08T15:23:00.000+05:30

राजानें टक लावून त्या फळाकडे पाहिलें. काल आपल्याला त्या ब्राह्मणानें जे फळ दिले होते 'ते हेंच' हे त्याच्या लक्षांत आले. त्याला फार संताप आला. त्यानें तेथेंच चौकशी सुरू केली. अखेर सर्वांचे बिंग उघडकीस आलें. भर्तृहरीनें सर्वांना कडक शिक्षा दिल्या. तरीही त्याच्या मनाला शांती मिळेना. तो विचार करूं लागला - अरेरे ! मी जिच्यावर फार प्रेम केलें, जिचें नित्य चिंतन केले ती दुसऱ्यावर प्रेम करते. तो तिचा यार तिच्यापेक्षा दुसऱ्याच कुणा स्त्रीवर आषक झालेला दिसतो. आणि ती स्त्री माझ्यावर प्रेम कते. अरेरे ! काय हें अध:पतन !! माझा, माझ्या राणीचा, वेश्येचा. राणीच्या प्रियकराचा धि:कार असो. आमच्या मनांत हें प्रेम उत्पन्न करणाऱ्या मदनाचाही धि:कार असो --

यांचिंतयमि सततं मयि सा विरत्‍का ।
सा चान्यमिच्छाति जनं स जनोऽन्यसत्‍क: ॥
अस्मत्कृतें तु परितुष्यति काचिदन्या ।
धिक् तांच तं मदनं च इमां च मांच ॥

पण् या गोष्टी ऐकल्यानंतर् राजाला स्ंसाराचा वीट् आला. एक् दिवस् हें सर्व् राज्य् सोडून् तो वनवासांत् निघून् गेला.

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग २

2007-01-08T10:19:00.000+05:30

तें फळ घेऊन राजा अंत:पुरात गेला. नुकताच राजानें एका सौदर्यवती षोडशेबरोबर विवाह केला होता. सर्व राण्यांत ती सुंदर व तरुण असल्यानें राजाची तिच्यावर जास्त प्रीति होती. आपल्या लावण्यसंपन्न राणीला राजानें तें फळ भेट म्हणून दिलें. ती राणी खूष झाली.

राजा निघून गेला. या राणीला एक पहिला प्रियकर होता. तो अधूनमधून गुप्त वेषानें राणीला भेटत असे. राणीने तें फळ आपल्या प्रियकराला देऊन टाकले. तो प्रियकरही रंगेल माणूस होता. त्याचे एका वेश्येवर प्रेम जडले होते; पण ती वेश्या राजा भर्तृहरीकडे जात येत असे. तिला राजा जास्त आवडत असे. या वेश्येने आपल्यावर प्रेम करावे म्हणून त्यांने ते फळ तिला दिले. पण वेश्या मोठी धुर्त होती. भर्तृहरीला एकांतात गांठून ती म्हणाली, 'महाराज, अमर होण्यासाठी हें औषध आहे. हे फळ मला मिळालें आहे, पण माझ्यासारखीनें अमर होऊन उपयोग काय ? आपण अमर झालात तर पृथ्वीचें कल्याण होईल. आपण हें फळ घ्यावें म्हणजे मी धन्य होईन. आपली कृपा मात्र अशीच असूं दे.'

सिंहासन बत्‍तिशी - कथा पहिली - भाग १

2007-01-07T12:47:00.000+05:30

'राजा, मी तुझ्यावर खूष आहे. मी तुला सांगते ते ऐक' जया पुतळी बोलूं लागली ---

फार फार पूर्वीची गोष्ट आहे. त्यावेळी उज्जयिनीला राजा भर्तृहरी राज्य करीत होता. त्याच्या राज्यांत एक ब्राह्मण फार तेजस्वी होता. तपस्वी होता. पार्वतीची आराधना करण्यांत त्याला देहाचीही शुद्ध रहात नसे. असे बरेच दिवस गेले. अखेल देवी पार्वती त्याला प्रसन्न झाली व एक सुंदर फळ त्याच्याकडे फेकून म्हणाली, 'वत्सा, मी प्रसन्न आहे. तूं हे फळ खा, म्हणजे अमर होशील ! माझा श्रेष्ठ भक्‍त ठरशील !'

फळ देऊन देवी गुप्त झाली. ब्राह्मण भानावर आला. तें फळ समोर पडलेले होते. ब्राम्हणानें स्वत:शीच विचार केला -- 'देवीनें मला हें फळ दिलें, हें फळ खाऊन मी अमर झालीं तर कुणाचे कल्याण होणार आहे ? त्यापेक्षां आपले महाराज तर भर्तृहरी यांना हें फळ नेऊन द्यावे ते जर अमर झाले तर माझ्यासारख्या अनेकांचें ते रक्षण करतील-पालन करतील.'

विचार मनांत येतांच त्या ब्राह्मणानें दरबारांत जाऊन तें फळ राजाला अर्पण केलें. राजाने त्याची हकीकत ऐकून घेतली. त्याचा नि:स्वार्थीपणा पाहून तो अतिशय खूष झाला व त्यानें ब्राह्मणाला खून संपत्‍ति दिली. ब्राह्मण आनंदानें घरीं निघून गेला.

'सिंहासन सापडलं' भाग ६

2007-01-07T11:55:00.000+05:30

'होय ! मीच. माझें नांव जया ! मीच बोलते आहे. राजा, अरे आपल्याच तोंडानें तूं दान दिल्याचा उल्लेख केलास ! दान उजव्या हातानें करावें पण ते डाव्या हातालाही कळूं नये अशा गुप्ततेनें करावें असा नियम आहे आणि तूं तर आत्मस्तुति केलीस; त्यामुळें तुझें दान, सर्व पुण्य फुकट गेले. तुला माहीत नाहीं का ?'

'क्षमा करावी देवी ! मी अज्ञानी आहे.'

'अरे, एखाद्या माणसाच्या सामान्य गुणाचे जर दुसऱ्यांनी प्रशंसा केली तर तो थोर समजला जातो आणि प्रत्यक्ष इंद्र - स्वर्गाचा राजा इंद्र - जर आत्मस्तुति करूण लागला तर तो सामान्य समजला जातो--'

परै: प्रोक्‍ता गुणा यस्य निर्गुणोऽपि गुणी भवेत ।
इंद्रोऽपि लघुता याति स्वयं प्रख्यपितैगुणै: ॥

'देवी, मी चुकत होतो. मला आपण सन्मार्ग दाखवलांत ! आता आपले आभार मानायच्या अगोदर एक शंका विचारायची परवानगी द्यावी' --

'विचार ! राजा, खुशाल विचार.' ती जया पुतळी म्हणाली.

हें सुंदर सिंहासन कोणाचें आहे ? यावर बसणारा राजा असामान्य असणार हे नक्‍कीच. त्याच्या औदार्याची गोष्ट मला आपण सांगावी अशी इच्छा आहे --'

'सिंहासन सापडलं' भाग ५

2007-01-07T10:43:00.000+05:30

एक दिवस त्याला वाटले, त्या सोन्याच्या परीचे डोळे आपल्यापाशी कांही तरी बोलत आहेत.

एका शुभमुहूर्तावर त्यानें त्या सिंहासनावर बसायचे असे ठरवले. झाले ! मुहूर्त ठरला. देशांतून पवित्र नद्यांचे पाणी आणण्यांत आले, सुवर्णाच्या पात्रांतून पूजेची सिद्धता करण्यांत आली. नगर शुंगारले. अन्नछत्रे चालूं झाली. रात्री भोजराजा सहज सिंहासन पहायला म्हणून महालांत शिरला. तेवढ्यात त्याला स्वर्गीय आवाज ऎकु\य़ं आला. पैंजणाचा झंकार करीत नाजुक आवाजात कुणीतरी म्हणत होते --

'हे भोजराजा, ज्याचे औदार्य अलौकिक आहे, त्यानेंच या सिंहासनावर बसण्याचें धाडस करावें.'

भोजराजा म्हणाला, 'माझे औदार्य तिन्ही लोकांत गाजतें आहे. मी रोज पाण्यासारखा पैसा दानधर्मात खर्च करतो. हजारोंना अन्नदान करतो, भूमिदान करतो. कुणाचेहि श्रम फुकट घेत नाहीं, माझ्या दारांतून कोणताही याचक विन्मुख परत जात नाही.'

'ह्या: ह्या: ह्या:' बासरीतून मंजुळ स्वर निघावेत तसा हंसण्याचा आवाज ऐकु आला.

'ऑ ? कोण हंसतंय ?'

'मी' सिंहासनाजवळुन आवाज आला.

'मी म्हणजे कोण ? तूं पुतळी' सिंहासनावरील एका पुतळीला राजानें स्पर्श करून विचारले.

'सिंहासन सापडलं' भाग ४

2007-01-06T14:54:00.000+05:30

पण काय झाली मजा ! त्या झाडाखालून दूर होतांच तो मुलगा आपल्या इतर मित्रांसारखाच बोलूं लागला. हंसू लागला. साध्या प्रश्नानाही त्याला उत्‍तरें देतां येईनात. मग राजाने दुसऱ्या मुलाला त्या छायेखाली बसवले. आतां तो मुलगा उत्‍तम उत्‍तरे देऊ लागला.

ते बालगोपाळ म्हणाले, आम्ही रोज हाच खेळ खेळतो. राजाच्या लक्षांत आले कीं, या जागेचाच कांहितरी गुण दिसतो. आपण तेथें बसून पाहू या ! असा विचार करून तो त्या जागेवर जाण्यासाठीं चालू लागला, पण त्या जागेजवळ येतांच त्याच्या पायाला चटके बसूं लागले. तो घाबरून मागे सरकला. पण आतां त्याचें मन स्वस्थ बसेना. ती जागा कुणाच्या मालकीची आहे याचा त्यानें तपास काढला व त्या जागेची जी किंमत त्यानें सांगितली -- त्याच्या पाचपट पैसे देऊन त्यानें ती जागा खरेदी केली.

नंतर त्या छायेखाली मजुरांना बोलावून खणायचा हुकूम सोडला. खोल खणल्यावर आंतून रत्‍न्जडित चंद्रकांत मण्यांचें सुंदर सिंहासन निघाले. सिंहासन अतिशय सुंदर होते. सिंहासनाभोवती बत्‍तीस पऱ्या आपले सोन्याचे पंख पसरवून आनंदाने हसत होत्या. रत्‍नें चमचम करीत होती.

राजानें सिंहासन उचलले व धारानगरीला एका खास महालांत ठेवले, त्या सिंहासनाकडे बघत राहण्याचा राजाला छंदच लागला.

'सिंहासन सापडलं' भाग ३

2007-01-06T14:00:00.000+05:30

आपल्या राजधानीत चाललेला खटला या पोरासोरापर्यंत आलेला पाहून राजाला फार आश्चर्य वाटले. पण तो मुलगा काय सांगतो याची उत्सुकता असल्याने तो स्तब्ध सबून पुढें ऎंकु लागला. तो मुलगा असे म्हणाला की, 'एवढी सोपी गोष्ट राजाच्या लक्षांत येऊं नये याचं आश्चर्य वाटतं ! अरे, धाकट्या भावाचा घोडा मोठ्या भावाला द्यावा व मोठ्या भावाचा घोडा धाकट्याला ! आणि मग शर्यंत लावावी. अर्थात जो पुढे जाईल तो जिंकेल.'

'अहो, पण-मृत्युपत्रांत ---' तो मुलगा मध्येंच म्हणाला.

'मला ते ठाऊक आहे. मृत्युपत्रांप्रमाणे वाटणी होणार हें निश्चित ! जो पुढें आला असेल-त्याच्या घोड्यावर बसलेला भाऊ (म्हणजे त्याचा घोडा) मागें रहाणार नाहीं का ?'

हा निर्णय ऎकून राजा एकदम खूष झाला. त्यानें पुढें होऊन त्या मुलाला अणखी कांही गहन प्रश्न विचारले. त्याचीही त्यानें अगदीं योग्य, स्पष्ट उत्‍तरें दिलीं. हा मुलगा कुणी तरी मागेपुढे विद्वान होणार आहे अशी त्याची खात्री झाली.

'सिंहासन सापडलं' भाग २

2007-01-06T12:57:00.000+05:30

भोजराजाने दोन्ही घोड्यांची शर्यत लावण्याचा हुकुम दिला, पण काय आश्चर्य ! घोडे जागचे हालेचनात. बरं एखादे पाऊल टाकलं तरी तें अगदी बरोबर ! आतां काय करावं ! नीलकंठ हिरा सरकारी खजिन्यात जमा करावा असाहि सल्‍ला कांहींनी दिला. पण राजाला तो पटला नाही. संपत्‍तीची वाटणी करणें सोपे होते. हिरा राजाच्याच ताब्यांत होता.

एक दिवस राजा शिकारीला बाहेर पडला. मनांतले विचार नाहींसे व्हावेत म्हणून तो एकटाच खूप दूर निघून आला. अवंती नगरीजवळच्या रानांत आल्यानंतर त्यानें आपला घोडा चरायला सोडून दिला व आपण एका विशाल वटवृक्षाखाली आरामांत बसला.

थोडा वेळ गेला. शेजारीच त्याला गडबड ऎकूं आली म्हणुन त्यानें सहज मागे वळून पाहिले. कांबळी पांघरलेली, हातांत काठ्या घेतलेल्या गुराख्यांची पोरे एका झाडाखाली खेळ खेळत होती, त्याचा न्यायदानाचा खेळ चालला होता. शेजारच्या वृक्षाच्या घनदाट छायेखाली एक छोटासा मुलगा बसला होता.

आतां राजा उत्सुकतेनें त्यांच खेळ बघूं लागला. कांही सटरफटर तक्रारी विचारल्या गेल्या. न्यायदान करणारा मुलगा मात्र गंभीरपणें व अस्खलीत भाषेंत बोलत होता. शेवटी एका मुलानें विचारले, 'राजा भोज यांच्या दरबारी खटला चालू आहे. त्याचा निकाल कसा काय लावावा हे अजून कोणाला समजले नाही तरी तो नीलकंठ हीरा कुणाला द्यावा ते आपण सांगावे ---'

'सिंहासन सापडलं' भाग १

2007-01-06T12:07:00.000+05:30

फार फार पूर्वीची गोष्ट आहे. त्यावेळी माळव्यांत राजा भोज राज्य करीत होता. त्याची राजधानी 'धारा' येथें होती. राजा रसिक, विद्वान व शूर असल्यानें त्याचे पदरी अनेक विद्वान लोक होते. कलावंत होते. प्रजेच्या हितासाठी राजा खूप पैसा खर्च करीत असे. न्यायदानाच्या बाबतीत तर त्याचें कौशल्य वाखाणण्यासारखे होते. कुणावर थोडाही अन्याय होऊ नये यासाठी तो जागरुक राही.

एक दिवस काय झाले? दरबारांत एक फिर्याद दाखल झाली. वारा नगरीत एक श्रीमंत सावकार मरण पावला होता. त्याला दोन मुलगे होते. मृत्युपत्रांत सावकारानें एक विचित्र अट घातली होती, त्याच्या मुलांचे दोन सुंदर घोडे होते, त्या घोड्यांवर दोघांचेहि प्राणापलीकडे प्रेम होते. घोडेही मालकाच्या आज्ञेंत वागत असत.

मृत्युपत्रांत अशी अट होती की, 'या दोन घोड्यांची शर्यत लावावी. जो घोडा मागे राहील त्याच्या मालकाला संपत्‍तीतला सर्वात मोठा अमूल्य असणारा नीलकंठ हिरा मिळावा. उरलेल्या संपत्‍तीचे सारखे तीन भाग करावेत. दोन दोन्ही भावांनी घ्यावेत व तिसरा धर्मकार्यासाठी खर्च व्हावा.'

सिंहासन बत्‍तिशी बद्दल माहिती

2007-01-06T11:42:00.000+05:30

मित्रानों ह्या ब्लॉग मध्ये पाठवलेली कथा "सिंहासन बत्‍तिशी" ही, मी "सिंहासन बत्‍तिशी" ह्या पुस्तकातुन घेतली आहे. ह्या पुस्तकाच्या लेखिका "सौ. मंदा बोडस" ह्या आहेत. पुस्तकाचे प्रकाशन "सेंट्रल प्रकाशन" यांनी केले आहे. मी फक्‍त हे मराठी मध्ये लिहुन ह्या ब्लॉग वर पाठवत आहे.